Dołącz do czytelników
Brak wyników

TEMAT NUMERU

13 grudnia 2021

NR 6 (Listopad 2021)

Gdy organizm się buntuje. Wypalenie zawodowe – co powinien wiedzieć o nim menedżer?

0 25

Temat wypalenia zawodowego obecnie jest bardzo często poruszany ze względu na czas pandemii. Wykonywanie rutynowych czynności, praca w systemie zmianowym, przeciążenie obowiązkami czy nadgodziny, które mogą wzmagać zmęczenie fizyczne itd. – to wszystko może negatywnie wpływać na zdrowie psychiczne i w efekcie grozić wypaleniem zawodowym. Warto więc przyjrzeć się temu zagadnieniu, by zarówno pracownicy, jak i ich przełożeni mieli informacje, które pomogą im obniżyć to ryzyko. Nie bez przyczyny mówi się, że wypalenie zawodowe to jedna z chorób cywilizacyjnych XXI w.

Wypalenie zawodowe (professional burnout) to w najprostszym ujęciu odpowiedź naszego organizmu na funkcjonowanie w długotrwałym stresie. Tym, co odróżnia ten syndrom od innych problemów dotyczących radzenia sobie ze stresem, jest to, że jego źródło stanowi wykonywana praca.
Zastanawiając się nad tym, czy „dopadł” nas już syndrom wypalenia zawodowego, warto pamiętać, że nie każde zmęczenie pracą, poczucie przepracowania czy brak satysfakcji z wykonywanych zadań nim jest. Każdemu pracownikowi przydarza się gorszy okres w pracy. Jeśli jednak przez dłuższy czas nie możemy zregenerować swoich sił, nie pomaga też dłuższy odpoczynek, np. urlop, to warto przyjrzeć się tej sytuacji dokładniej.
W literaturze można znaleźć rozważania na temat tego syndromu z różnych perspektyw. Jest to ciekawe, bo pomaga szeroko spojrzeć na przyczyny. Na przykład: czy każdy pracownik w takim samym stopniu jest na niego narażony, czy też pewne cechy charakteru mogą powodować, że jesteśmy na niego bardziej podatni? Tutaj zwraca się uwagę na takie osoby, które określamy jako perfekcjonistów. To pracownicy, którzy często sobie i innym stawiają wysokie wymagania, zakładają, że trzeba być maksymalnie kompetentnym w tym, co się robi. Te osoby, gdy rzeczywistość jest inna niż ich wyobrażenie, mogą szybko zniechęcić się do pracy i w efekcie grozi im wypalenie zawodowe.
Inni autorzy bardziej akcentują typ pracy czy warunki, w jakich jest ona wykonywana, lub np. niezadowolenie z wysokości otrzymywanego wynagrodzenia – jako czynnik zagrożenia.
Najpełniej syndrom wypalenia zawodowego opisuje psycholog społeczny Christina Maslach. Wyróżnia ona trzy składniki wypalenia zawodowego: wyczerpanie emocjonalne, depersonalizację oraz obniżenie poczucia własnych dokonań (czy też inaczej: brak poczucia sukcesu).

POLECAMY

Wyczerpanie emocjonalne 

Objawia się odczuwaniem nieustannego zmęczenia; zniechęceniem do pracy oraz obniżoną aktywnością. U pracownika „włącza się” pesymistyczne myślenie o przyszłości oraz drażliwość. Można powiedzieć, że to takie objawy psychosomatyczne. W efekcie pracownik czuje się cały czas przemęczony, mogą mu towarzyszyć bóle głowy czy też bezsenność. Może też częściej chorować (obniżona odporność).

Depersonalizacja

To czynnik, który często jest pokazywany, gdy pracujemy z szeroko pojętymi klientami. W pracy na produkcji to kwestia kontaktów w zespole, z innymi pracownikami, np. działu utrzymania ruchu, czy może być widoczny przy współpracy z firmami zewnętrznymi, które wykonują jakieś zadania w fabryce. Wbrew pozorom praca na linii produkcyjnej to też dużo relacji i współzależności z innymi ludźmi. Depersonalizacja objawia się poprzez obniżenie wrażliwości w kontaktach ze współpracownikami. Z zewnątrz (w oczach kolegów z pracy) może to być odbierane jako: bezduszność, bezosobowe podejście czy dystansowanie się. Może to też być niechętny lub obojętny stosunek do innych.

Obniżenie poczucia własnych dokonań – brak poczucia sukcesu

Niezadowolenie z osiągnięć w pracy, poczucie, że nie jest się kompetentnym pracownikiem, czy wręcz utrata wiary we własne możliwości. Może też wystąpić utrata zdolności do rozwiązywania problemów (które kiedyś wydawały się proste) czy poczucie, że przełożony nie rozumie ich sytuacji.
Obecność tych elementów odróżnia syndrom wypalenia od innych następstw stresu zawodowego.

Objawy wypalenia zawodowego

Najbardziej zauważa je sam pracownik, ale warto również, by przełożeni byli wyczuleni na te objawy. 

  • Długotrwale zmęczenie, nazywane często chronicznym. To ciągły brak energii w pracy czy też poczucie senności; 
  • Kłopoty ze snem – trudności z zasypianiem lub zbyt wczesne wybudzanie się. To częsty objaw życia w stresie.
  • Trudności z koncentracją – kłopoty z wykonywaniem zadań, które dotychczas pracownikowi nie sprawiały problemu. W efekcie obniżona produktywność i wydajność w pracy.
  • Fizyczne symptomy typu: ból głowy.
  • „Rozchwianie emocjonalne”, rozdrażnienie, irytacja czy przygnębienie.
  • Pogorszenie relacji ze współpracownikami; wręcz unikanie kontaktów z innymi – znowu ważna jest zmiana, np. pracownik, który do tej pory był otwarty i kontaktowy, zaczyna unikać ludzi.
  • Zwiększona skłonność do używek: papierosów, alkoholu czy innych.

To, co opowiadają sami pracownicy, to też myśli, które często im towarzyszą: nie chcę iść do pracy; jak pomyślę sobie, że jutro poniedziałek i znowu muszę iść do pracy, to od razu mam „zepsuty” odpoczynek. Często też bardzo emocjonalne reakcje (negatywne) na sytuacje związane z pracą, np. dzwoni telefon i pracownik już myśli, że to jego przełożony, bo coś źle zapisał i następna zmiana ma kłopoty. Sam dźwięk telefonu (nawet gdy w efekcie okazuje się, że dzwonił znajomy) wywołuje negatywne emocje, bo kojarzy się z pracą.

Wypalenie zawodowe – perspektywy

Pomysłów dotyczących tego, jak sobie radzić w sytuacji wypalenia zawodowego lub mu zapobiegać, jest bardzo dużo w różnych publikacjach. Zazwyczaj skupiają się na pracowniku, który go doświadcza. Przedstawię syndrom wypalenia zawodowego z trzech perspektyw: bezpośredniego przełożonego, firmy, pracownika.
Wydaje się, że dołączenie tych dwóch perspektyw: przełożonego i ogólnie całej organizacji pokazuje, że pracownik w tej sytuacji nie musi być osamotniony. Może liczyć na realną pomoc ze strony szefostwa.

Perspektywa bezpośrednich przełożonych – jak pomagać pracownikom?

Przełożony często jest pierwszą osobą, która może zwrócić uwagę na to, że pracownik gorzej funkcjonuje niż zazwyczaj, np. osoba, która do tej pory nie popełniała błędów (lub rzadko je popełniała), zaczyna mieć problemy z wykonywaniem swoich czynności. Czy też pojawia się dużo sytuacji konfliktowych w zespole albo dany pracownik dystansuje się w stosunku do współpracowników.
Zauważanie pierwszych sygnałów jest ważne, bo pozwala szybko zareagować. Jak pokazują badania na temat tego, jaki styl zarządzania szefa jest tu przydatny, to jak pewnie się domyślasz, że jest to kierowanie, które uwzględnia zwracanie uwagi na relacje w zespole, a opisuje szefa w roli osoby wspierającej pracowników czy wręcz jako coacha dla swoich podwładnych.
Nie sprawdza się natomiast dyrektywny styl zarządzania – a nawet może być on jednym z czynników zwiększających ryzyko wyst...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • sześć numerów magazynu „Logistyka a Jakość”,
  • dodatkowe artykuły niepublikowane w formie papierowej,
  • dostęp do czasopisma w wersji online,
  • dostęp do wszystkich archiwalnych wydań magazynu oraz dodatków specjalnych...
  • ... i wiele więcej!
Sprawdź szczegóły

Przypisy